ترکيب زبان ترکي در ذهن بسياري از ما تداعي کننده ي زبان ترکي آذري و يا ترکي جديد ( رايج در ترکيه ) مي باشد. اما در حقيقت ترکيب " زبان ترکي " در تعريف دقيق خود به کليه زبانهايي اطلاق ميشود که از " زبان ترکي باستان " منشعب شده اند.

 مهمترين (نه همه) اين زبانها عبارتند از :

 1-  ترکي استانبولي  2- ترکي آذري 3- ترکي ترکمني4- ترکي تاتاري 5- ترکي ازبکي6- ترکي قزاقي

7- ترکي قرقيزي8- ترکي اويغوري9- ترکي ياکوتي10- ترکي چوواش

   ترکمني و عموماً زبان هاي ترکي، جزء  خانواده زبان هاي اورال- آلتايي و از گونه زبان هاي پيوندي

  ( Agglutinant ) هستند.

 در زبان هاي پيوندي صرف واژه با التصاق اجزاء صرفي ( تکواژها ) به همديگر صورت مي پذيرد.

   زبان ترکمني در چه زماني از ترکي اغوز انشعاب يافت؟

 محمود کاشغري قديمي ترين دستور نويس و لغت شناس شناخته شده زبان ترکي، در قرن پنجم هجري تصريح مي نمايد که " ترکمن ها همان اغوز ها هستند. "

  ن.آ. باسکاکوف ( N.A.Baskakov ) ترک شناس بزرگ روس خاطر نشان ميسازد که زبان ترکمني طي قرون 8 – 11 ميلادي از زبان قديم اغوزي انشعاب يافته و در پيدايش آن عناصر ترکي و غير ترکي ديگري نيز سهيم بوده اند.

  محمود کاشغري، زبان اوغوزي را ظريف ترين و سبک ترين زبان ترکي ميداند، اما بر اين نکته اشاره دارد که اغوزي از قرن 5 هجري به بعد با لغات فارسي و عربي درهم آميخته است.

   زبان ترکمني بسياري از ويژگي هاي زبان ترکي و اغوزي را در خود محفوظ دارد و از معدود زبان هاي ترکي است که اصالت و ظرافت خود را حفظ کرده است.

   مختومقلي فراغي ( شاعر شهير ترکمن ) زبان ترکمني را از تاثير زبان ترکي- جغتايي زبان رايج در ترکستان پيراسته و اشعار نغز خود را به زبان خالص و ساده ترکمني سروده است. اهميت اين کار هنگامي روشن ميشود که بدانيم حتي پدر وي دولت محمد آزادي آثار خود را به زبان ترکي جغتايي نوشته است. از اين رو حقيقتاً مختومقلي فراغي را مي توان احياگر ادبيات و زبان ترکمني دانست.

پادشاه ملكيندن حوشدير بو دوران

 برگردان به ترکمنی : رجبوف- آخوندوف

اندامها در زبان ترکی بر اساس یک حرف واحد نام گذاری شده اند :

دیل(زبان)،دوداق(لب)،داماق(کام)،دیش(دندان)،دیمدیک(منقار)،همگی باحرف"دال"شروع میشوند.

هر اندامی که از بدن خارج شده با حرف ق شروع میشود:

قیچ( پا) قول(دست) قاناد( بال) قویروق(دم) قارون(شکم) قولاخ(گوش)

اندامهای چشم با گاف شروع می شوند:

گــُز(چشم) گاش(ابرو) گیله( عنبیه) گیرپیک(مژه)

از بالای سر تا کمر با ب شروع میشوند:

باش(سر)،بورنوز( شاخ)،بویون(گردن)، ببِئل (کمر)، بوخون(پشت)، بویرَک(قلوه)،بوارساخ (روده)

شاید حتی بورک(کلاه) و باشماق(کفش) که در هر دو سوی بدن ما رامیپوشانند از روی انتخاب بوده و یا هر اندام تیز با زاویه بدن مثل دیرناق(ناخن)،دیز(زانو) دیرسک(آرنج) دابان(پاشنه) که با د شروع شده اند.

       قربان بایرامی همه دوغان

   دوست لارمیزا غوتلی بولسین

ضایعه بزرگ درگذشت هنرمند چیره دست " منصور صبوحی" را به خانواده این عزیز و تمامی اهالی موسیقی ترکمن صحرا تسلیت عرض میکنم. روحش شاد

از طرف ترکمنهای سالیر تربت جام

نقشة تهاجم دولت ايران به تجن و سالور

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

در حوالي رودخانة تجن بيشتر تكه‌ها زندگي مي‌كردند و اينها از طوايف نيرو‌مند تركمن بودند كه ميل زياد آنها به آزادي براي قدرت طلبان و زورگويان قاجاري و روسي و خيوه‌اي باعث دردسر شده بود و سالورها در يول آتان و پنجده به سر مي‌بردند و عده‌اي نيز در مرو در كنار تكه‌ها به سر مي‌بردند و از طوايف شجاع و دلير تركمن بودند. ناصر‌الدين شاه بعد از ويراني قاري‌قالا به كشتار و خونريزي در آن منطقه راضي نيامد. از طرف ديگر پيروزي در قاري قالا شكست حشمت الدوله در مرو را كاملاً جبران نمي‌كرد لذا به ناصر‌الدين شاه پيشنهاد هجوم و حمله به دو منطقه تجن و سرزمين سالور را ارائه نمودند. ناصر‌الدين شاه در جواب چنين نوشته است: «نوشته بوديد خيال شما بر هم زدن دو طايفه است. يكي طژن و ديگري سالور و تفصيلي در اين باب نگاشته بوديد از عرض خاكپاي همايون گذشت. مقرر فرمودند كه بر هم زدن طژن اولي است و ريختن خون يك تكه به صد نفر سالور مي‌ارزد. يقين كه در فقرة طژن به نظر آورده‌اند مي‌توان قراري داد اين فقرة عليحده به شما نوشته شده است هر روز و هر وقت را مقتضي دانيد كه تركمان طژن را به هم بزنيد. ان‌شاءالله اقدام نماييد. واقعاً در خراسان آسوده نشستن و از اطاق زمستاني به تابستاني و يا بعكس رفتن بر شما و هر كس كه جزئي غيرت دولت خودش را دارد ننگ و عار بزرگي است. زياده زحمتي ندارد. شهر جمادي الاول 1286.

]حاشيه به خط ناصر‌الدين‌شاه[ البته البته طژن را بچاپيد خيلي بهتر است. تكه هميشه اسباب كلي زحمت و موجب شرارت است» .

ناصرالدين شاه با چنين نامه‌ها خود مجوز غارت و چاپيدن مناطق تركمن را به حكام مي‌داده است و در نامة فوق حتي با كلماتي مانند غيرت و آر آنها را تهييج و تحريك كرده و به چاپيدن مردم بي‌دفاع تشويق نموده است و تاكيدش بيشتر بر ويراني و كشتار ايل تكه است. زيرا همانطوريكه گفتيم تكه مانع پيروزي دشمنان روسي، ايراني و خيوه‌اي بر تركمنها بودند و با وجود تكه آنها نمي‌توانستند هيچگونه پيشروي كلي بكنند. لذا ايل تكه خار چشم دشمنان تركمن‌ها بوده است.

اما اين نقشه دولت قاجار نيز نقش برآب شد و با شروع اغتشاشات خراسان و خشم تركمنها اجراي نقشه مسكوت ماند. چرا كه تركمنها بعد از واقعة رقت انگيز قاري قالا به تقاص قربانيان اين جنگ بارها از سرحد گذشتند و دست به عمليات انتقامجويانه زده بر روستاها و مواضع ايلخانان خراسان ضربات هولناكي وارد آوردند. اين حملات از طرف تركمنها بيشتر متوجه دره‌گز بود و تركمنها بيش از همه نقاط به چپاول و ويراني آن منطقه پرداختند. ايلخانهاي مغرور كه با پيروزي خود در قاري قالا بر غرور خود افزوده بودند و از شاه صدها هزار آفرين گرفته بودند اينبار دست و پاي خود را گم كردند و در برابر خشم تركمنها و عمليات انتقامجويانه آنها رنگهايشان پريده و روحية يأس و نااميدي بر آنا مستولي گشت. و ديگر مجالي براي اجراي نقشه‌شان بر عليه تجن و سالور نبود و اين عمليات تركمن، نقشة آنها را بايكوت كرد و ترس و وحشت بر همه جاي مرزهاي خراسان احاطه يافت و به سربازان و فرماندهان دستور داده شد كه فقط از مرزها مراقبت نمايند و از تعديات و حملات تركمنها غافل نمانند. به آنها سفارش شد: «حالا كه سفر آخال موقوف شد، حفظ كل سرحدات خراسان بر شما لازم است. علي‌الخصوص دره گز كه دولت مراد خان تازه كار است از طرز حكومت و رسم سرحدداري و زد وخورد با تركمان اطلاعي ندارد… (محرم 1287)» .

 بر گرفته از : پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ  طاهر سارلی

امسال هم با همفکری بزرگان قوم " سالیر" ساکن در تربت جام رسمی بسیار نیکو رایج شد  که یادآور همان " یوور" است. بدین ترتیب که هرگاه یکی از اهالی ترکمن دارفانی را وداع گوید و به دیار حق بشتابد از هر خانوار مبلغی جمع می شود و به صاحبان عزا می دهند تا در هنگام مصیبت کمکی باشد برای آنها تا دغدغه ای در کفن و دفن عزیز از دست رفته شان نداشته باشند. این رسم بسیار خداپسندانه قبلا هم در میان ترکمنان تربت جام رایج بود ولی هرکس بنا به توانایی خود مبلغی را مخفیانه به صاحب عزا میداد ولی بادرایت بزرگان از امسال روش پرداخت این مبلغ با برنامه ریزی بهتری انجام می شود و تقریبا از تمامی اهالی ترکمن جمع می شود و اندک اندک جمع شده و مبلغ قابل توجهی به صاحبان عزا می رسد.

باشد که این رسم نیکو را ادامه دهیم ونیز به رسم و رسوم دیگری از این دست برای کمک و همیاری یکدیگر بیشتر بپردازیم.

جام ایلینده ترکمن اوغلی                 اصل و نصب ینگ ساغلاقین

ییتیر مه گین انه دیلی                    شیرین زبانینگ ساغلاقین

آتا اولی حورمات بیلن                     انه-آ قاراش حززت بیلن

عمرینگ گه چیر لذت بیلن               ایل و تبارینگ ساغلاقین

آرقا بولسونگ سن ایلینگا                دوغری دیرلر سه نینگ یولینگا

بیل گین بول بورج دیر بوینینگا            اوز اعتبارینگ ساغلاقین

جدا بولسونگ سن ایلینگ دن          خاییر تاپمارسینگ گونینگ دن

بیگانه بولما اوزینگ دن                   ترکمن هونارینگ ساغلاقین

غاپور سالیر غیسقه سوزونگ          بد یول لاری گوردی گوزونگ

دوست یارلارا دوشسه یوزونگ          خایرو ثوغابینگ ساغلاقین

فارسی را بعنوان 33ومین لهجه عربی ، ترکی را بعنوان سومین زبان زنده و توانمند دنیا می شناسند.

فارسی را با 60 میلیون متکلم ، ترکی را با 360 میلیون متکلم می شناسند.

فارسی را با 2500 سال قدمت ، ترکی را با 7200 سال قدمت می شناسند.

فارسی را با 4000 واژه اصیل ، اما ترکی را با 100000 واژه اصیل می شناسند.

فارسی را با 60 تا 70 فعل اصلی، ترکی را با 3500 فعل اصلی می شناسند.

فارسی را با 350 فعل غیر اصلی ، ترکی را با 24000 فعل غیر اصلی می شناسند.

فارسی را با 11 زمان فعلی ، ترکی را با 46 زمان فعلی می شناسند.

فارسی را که 7% از کلماتش ریشه دارند، ترکی را که 100% از کلماتش ریشه دارند، می شناسند.

فارسی را بعنوان زبان اقلیت مردم ایران ، ترکی را بعنوان زبان اکثریت مردم ایران می شناسند.

فارسی را با 6 آوا ، ترکی را با 9 آوا ((کاملترین آوای خلقت)) می شناسند.

فارسی را بعنوان زبان محلی ، ترکی را بعنوان زبان بین المللی می شناسند.

فارسی را بعنوان گلچینی از زبانهای دیگر ، ترکی را بعنوان شاهکار زبان و ادبیات بشری می شناسند.

فارسی را بخاطر عدم کارائی کامپیوتری، ترکی را بعنوان استاندارد پایه فونتیکی کامپیوتر می شناسند.

فارسی زبان معدودی افغانی و تاجیکی ، ترکی زبان استاندارد یونسکو در اروپا و آمریکا می شناسند.

فارسی را با 97000 عنوان کتاب در دنیا ، ترکی را با 450000 عنوان کتاب در دنیا می شناسند.

فارسی را که هرگز خط نگارش نداشته ، ترکی که صاحب اولین، دومین و سومین خط بشری است، می شناسند.

فارسی را با 3 درجه صفت ، تورکی را با 5 درجه صفت می شناسند

از کل کلمات فارسی 92% از زبان عربی، ترکی و انگلیسی گرفته شده و مابقی بدون هیچ منبع یا فرمولی تولید شده اند.

تنها 2% کلمات زبان ترکی از ایتالیایی، فرانسوی و انگلیسی گرفته شده است.

19%کلمات انگلیسی، 39% کلمات ایتالیایی، 17% کلمات آلمانی، 9% کلمات فرانسوی از زبان ترکی گرفته شده است.

کل کلمات ترکی (100%) ریشه ی اصلی دارند.

تنها 7% کلمات فارسی ریشه ی اصلی دارند.

کل (100%) کلمات انگلیسی، آلمانی ، فرانسوی و ترکی دارای عمق ریخت شناسی هستند.

جملات ترکی 2% ابهام جمله ای ایجاد می کنند. (یعنی اگر یک خارجی زبان ترکی را از روی کتاب یاد بگیرد، پس از ورود به یک کشور ترک زبان مشکلی نخواهد داشت.)

جملات فارسی 67% ابهام تولید می کنند. (یعنی یک خارجی که فارسی را یاد گرفته، به سختی می تواند در ایران صحبت کرده و یا جملات فارسی را درک کند مگر آنکه مدت زیادی در همان جامعه مانده و به صورت تجربی یاد بگیرد) که این برای یک زبان ضعف نسبتا بزرگی است.